Son Dakika
22 Temmuz 2017 Cumartesi

Bildiğimiz Ya da Bilmediğimiz Büyük Menderes 2

Geçen haftaki yazımda Büyük Menderes Nehrinin isminin nereden

269 total views, 2 views today

28 Mayıs 2017 Pazar, 23:23

Geçen haftaki yazımda Büyük Menderes Nehrinin isminin nereden geldiğini mitolojik öyküleriyle birlikte anlattım. Bu gün de Havzada oluşmuş medeniyetler ve kurulmuş antik kentler üzerinde duracağım.

Büyük Menderes Nehri, Afyon İlinin Dinar İlçesinde doğar, 584 Kilometre yol kat ederek, Balat Deltasında Ege Denizine dökülür. Doğduğu topraklar, Etrüsklerden sonra Hititlerin Seha Beyliği içinde yer almıştır. Bölge 1155 yılında Frigyalılar’ın egemenliğine girer. Bu günkü Dinar İlçesi yakınlarında antik “Kelania” Kenti yer alır. Kent Frigya Kralı “Eşekkulaklı Midas”, ve Tanrı Pan Efsaneleriyle ünlenmiştir. Öyle ki Herodot tarihinde, “Marsyas ’la Silanos’un derisinden yapılmış tulumun bu kentin Pazar yerinde asılı olduğunu yazar.”(1) Kentin geçmişinde, Tanrı Pan ve Kral Midas’a ait o kadar çok efsane türetilmiştir ki, birçoğu da “Marsyas Efsanesi” ile karışır. Frigyanın kuruluşu ile ilgili efsane ise bütün dünyaya yayılmıştır. “Antik Kelania kentinin ismi M.Ö. 281-288 yıllarında “Apameia” olmuş, sonrasında Bölgeye hâkim olan Selevkoslar döneminde yapılan antlaşmaya atfen “Apameia-Kibotos” olmuştur. (2) Roma ve Bizans dönemlerinde isim değişikliği yapılmamış, Türklerin Anadolu’yu fethine kadar da aynı isimle anılmıştır. 1071-1299 Anadolu Selçukluları ve 1860 yılına kadar Osmanlı egemenliğinde “Geyikler” ismi ile anılmış, 1860 tan sonra ismi “Dinar” olmuştur.” (3) Bu gün Dinar İlçesi antik tarihi yaşatarak Marsyas adına Müzik Festivali düzenlemektedir. 2010 yılından günümüze dek sürdürülen müzik festivali ile ilçenin Türkiye ve Dünya’ca tanınması sağlanmıştır.

Dinardan doğan Büyük Menderes 10 Kilometre batısında bulunan, 72 Km’lik Işıklı Gölünü oluşturur. Göle Sandıklı İlçesi Ovasının suyunu toplayan “Kufi Çay”da katılır, debisini arttırarak Batı’ya olan yolculuğuna devam eder. Çivril Ovasını sularıyla bereketlendirir. İlçede, Dinar Çivril karayolu üzerinde Işıklı Mahallesinin bulunduğu alanda Bergama Kralı II. Eumenes adına kurulan “Eumenia” kenti yer alır. Kentin tarihi bundan çok daha eskilere dayanır. Son yapılan arkeolojik kazılar, yörede insan yerleşimin M.Ö. 5000 yıllarda başladığını kanıtlamıştır. Yapılan arkeolojik kazılarda elde edilen bulgular, yereninin insan yerleşimine çok önceleri geçtiğini, bunda Büyük menderes Nehri ile Işıklı gölünün önemli bir rol üstlendiğini göstermektedir. “Beyce Sultan” olarak adlandırılan yerleşim bölgesi “Kalkolitik Çağ’dan Bronz Çağı’na, Hititlere, Frigyalılara ve Bizans İmparatorluğuna kadar oldukça geniş bir tarih aralığında yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. Höyükte ortaya çıkarılan eserlerin bazıları Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde ve Pamukkale Hierapolis Müzesi’nde sergilenmektedir.” (4) Şimdilik, açılan höyük ve arkeolojik buluntular bizi 7000 yıl önceye götürse de yeni açılacak höyükler ve elde edilecek arkeolojik buluntular yerleşim tarihini dahada eskilere götürebilir. İnsan yerleşimlerinin yoğun olması bizlere Büyük Menderes Havzasının önemini bir kez daha düşünmemize yardımcı olacağı inancındayım.

Çivril Ovasını geçen, efsanevi nehir, yönünü kuzeye çevirir Baklan ve Bekilli ovalarından geçerek derin vadilerden akarak erozyona neden olur, suyu bulanır. Elimizdeki bilgi ve belgeler, bu ovalarında eskiden beri insan yerleşimine açık olduğunu gösterir. Nehir oluşup akmaya başladığından beri bu derin vadilerdeki toprağı taşımış, çok eski çağlarda haliç olan bölgeyi doldurarak Aydın Ovalarının oluşmasını sağlamıştır. Bu gün bile üzerinde birçok baraj yapılmış olmasına rağmen Ege Denizini yılda 6 metre doldurmaya devam etmektedir.

Yönünü güneye döndürdüğü topraklarda akan Çürüksu ve Gökpınar derelerinin suyunu da sularına katar ve debisini arttırır. Büyük Menderes Havzasının bu bölümünde, antik tarihimizde çok önemli bir yeri olan, bu gün de turizme açılmış bulunan üç antik kent kurulmuştur. Hierapolis,  Laodikeia Antik Kenti ve Tripolis Antik kenti. Üç kentin kuruluşunun Bergama Krallığı döneminde olduğu söylense de bu kentler kurulmadan önce de bu bölgede insan yerleşiminin olduğu, daha eski kentlerin kurulu olduğu, yeni kentlerin bu yerleşimler üzerine kurulduğu gözden kaçırılmamalıdır. Kentlerin tarihte üstlendiği görevlerden kısaca bahsedecek olursak, Hierapolis, kentte yer alan tapınakların çokluğu nedeniyle “Holy City” kutsal kent olarak adlandırılır.  Tripolis, kentin ilk kuruluşunun Lidya döneminde ve ilk isminin  “Apollonia”  olduğu, sonradan Tripolis ismini aldığı iddia edilir. (5) Kent ticaret yollarının kesiştiği bölgede kurulduğu için önemlidir. Laodikeia antik kentinde yerleşimin M.Ö. 5500 lerde başladığı, M.Ö. üçüncü yüzyılda Selevkos Kralı II. Antiokhos tarafından karısı Laodikeia adına kurulmuştur. Siyah koyunları ve bu koyunlardan yapılan dokumaları ile ünlüdür.(6)

Büyük Menderes Nehri, Kuzeye olan yönünü güney batıya döndürerek, Sarayköy İlçe sınırında Aydın İl sınırlarına girer. Büyük Menderes Nehrinin Aydın İli kesiminde yer alan antik kentleri gelecek hafta yazacağım.

KAYNAKÇA:

1-Herodotos Tarihi, Müntekim Ökmen çevirisi. S.525

2-Mehmet Özalp, Marsyas’ın ilinden. S.7

3-http://www.dinar.gov.tr/ilcemizin-tarihcesi

4-http://arkeolojihaber.net/tag/beycesultan-hoyugu/

5-http://www.pamukkale.gov.tr/tr/antik-kentler/tripolis-antik-kenti

6- http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,51372/laodikeia-antik-kenti-denizli.html

270 total views, 3 views today

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Haber Teması Tasarım ve Programlama: Ufuk Sarı